Najwspanialszym zabytkiem Indii, jednym z najbardziej rozpoznawalnych zabytków świata, jest Tadź Mahal. Wybudowany w Agrze w latach 1631–1653. Monumentalny grobowiec z białego marmuru zbudowany przez cesarza Szahdżahana dla jego przedwcześnie zmarłej żony Mumtaz Mahal. Tadź Mahal to jedno z najwspanialszych arcydzieł światowej architektury, często nazywany świątynią miłości.

Mumtaz Mahal  de domo Arjumand Banu pochodziła z zamożnej perskiej szlachty. Ojciec jej pełnił wysokie stanowisko w Imperium Mogołów. W wieku 14 lat została zaręczona z o rok od niej starszym księciem Khurramem (później cesarz Shah Jahan). Ślub odbył się po pięciu latach, w dniu wyznaczonym przez nadwornych astrologów. Została jego trzecią żoną, ale żoną najważniejszą. To on nadał jej imię Mumtaz Mahal. Mahal oznacza „pałac” lub „mieszkanie”, Mumtaz Mahal  – „wywyższoną osobę pałacu”, a więc najważniejszą. Stała się jego ulubioną żoną, jego zaufaną doradczynią i nieodłączną towarzyszką. Kiedy, po 19 latach małżeństwa, zmarła przy porodzie ich 14-tego dziecka cesarz pogrążył się w wielkim smutku. Przez dni kilka nie opuszczał swoich komnat, na długi czas porzucił wszelkie rozrywki i nigdy już więcej się nie ożenił. W roku 1631 podjął decyzję o wybudowaniu jej grobowca i w tym też roku budowę tę rozpoczęto.

Spacerkiem po Agrze

* * *

W 1526 roku wojska sułtanatu delhijskiego zostały rozgromione przez najeźdźców z Azji Środkowej i Indie na blisko 200 lat znalazły się pod władzą Mogołów. Babur, ich władca, założyciel muzułmańskiej dynastii Wielkich Mogołów, ustanowił Agrę, to starożytne miasto, stolicą swego państwa.

W latach 1565–1573 Agbar, wnuk Babura, wybudował w Agrze, na brzegu rzeki Jamuny, na 100-hektarowym terenie, potężny fort. Powstała imponująca budowla z czerwonego piaskowca górująca nad miastem. Otoczona potężnym murem i fosą głębokości 9 metrów pełną krokodyli. Fort pełnił funkcję bazy wojskowej, ale był też rezydencją królewską aż do roku 1638, kiedy stolica została przeniesiona z Agry do Delhi.

Grobowiec Akbara

W 1628 roku Szahdżahan, wnuk Akbara, został piątym cesarzem Mogołów. Ze swojej stolicy w Agrze kontrolował znaczną część subkontynentu indyjskiego. Wkrótce po objęciu tronu Szahdżahan rozpoczął przebudowę fortu.

Szahdżahan miał duszę artysty, lubił luksusy. Jego pałac musiał więc być wspaniały. Wiele budowli z czerwonego piaskowca zastąpiły budynki bardziej ozdobne, wykonane z białego marmuru.

Budowle oficjalne to:

  • Meczet Perłowy uważany za jeden z najpiękniejszych meczetów w całych Indiach;
  • Sala audiencji publicznych;
  • Sala audiencji prywatnych, gdzie władcy mogolscy przyjmowali dygnitarzy i zagranicznych gości.
    W tej sali znajdował się legendarny „Pawi Tron” Szahdżahana, wysadzany szlachetnymi kamieniami, był wśród nich słynny diament Koh-i-noor. Tron był przypomnieniem o bogactwie i przepychu tego władcy.

W centrum części prywatnej znalazł się Khas Mahal, pałac Szahdżahana. Khas Mahal otwierał się na duży, czteroczęściowy ogród otoczony z trzech stron dwupiętrowym dormitorium. Dormitorium to budynki, w których zamieszkiwał jego harem: krewne, konkubiny i pracownice. Harem strzeżony przez eunuchów i zarządzany przez matkę cesarza.

W odległości krótkiego spaceru od Khas Mahal stanęła Musamman Burj, ośmiokątna wieża z białego marmuru, wysadzana klejnotami. Ta niezwykle kunsztownie wykonana budowla z delikatnych marmurowych krat z ozdobnymi wnękami miała być rezydencją Mumtaz. Niestety cesarzowa nie doczekała jej ukończenia. Nie spodziewał się też cesarz Szahdżahan, że to misterne dzieło stanie się w przyszłości jego więzieniem.

Fort Agra

* * *

Szahdżahan panował w latach 1628–1658. W okresie jego rządów imperium Mogołów pozostało pierwszą potęgą w Indiach.

Kiedy w 1657 roku Szahdżahan poważnie zachorował, jego trzeci syn Aurangzeb, fanatyczny muzułmanin, rozpoczął z braćmi walkę o władzę. Jego droga do tronu była pełna intryg i okrucieństwa. W 1658 pokonał w bitwach dwóch starszych braci. Najstarszy, mający duże poparcie ludu, został pojmany i stracony. Młodszy osadzony w więzieniu i po 13 latach stracony. W roku 1659, w kolejnych bitwach, pokonał dwóch ostatnich, młodszych, braci. Obydwaj uciekli do Persji i resztę życia spędzili na wygnaniu.  

W lipcu 1658 Shah Jahan powrócił do zdrowia, ale Aurangzeb uznał, że nie jest on zdolny do rządzenia, i osadził go w areszcie domowym. Stolicę z Agry przeniósł do Dehli, a Szahdżahan miał zakaz opuszczania Fortu Agra. Ostatnie osiem lat życia spędził w przymusowym odosobnieniu, zamieszkując w ośmiokątnej wieży, z której mógł patrzeć na Tadź Mahal oddalony od fortu o półtora kilometra.

Pozostała z nim do końca jego ulubiona córka Jahanary Begum. Zmarł 2 stycznia 1666 i pochowany został obok swej ukochanej żony w grobowcu Tadź Mahal.